Bảng tra size dây tết chèn theo đường kính trục
Biên soạn bởi Đinh Xuân Định · Kỹ sư vật liệu làm kín
Chọn sai tiết diện dây tết chèn là lỗi hay gặp nhất khi thay dây: dây quá nhỏ thì không lấp kín khe, dây quá lớn thì không nhét được vào buồng chèn hoặc ép chặt gây xước trục. Đường kính trục là điểm khởi đầu để ước lượng nhanh tiết diện dây cần dùng.
Bài này cung cấp bảng tra size theo dải đường kính trục thông dụng, kèm công thức chính xác để bạn tự tính khi biết cả đường kính trục và đường kính trong buồng chèn. Sau khi có size, bạn có thể xem tiếp cách chọn dây tết chèn theo mô hình STAMPS để chốt vật liệu phù hợp.
Công thức chính xác: (buồng chèn − trục) ÷ 2
Tiết diện dây tết chèn bằng đúng một nửa khe hở giữa buồng chèn và trục, vì dây chỉ lấp phần khe hình vành khăn quanh trục. Công thức: size = (đường kính trong buồng chèn − đường kính trục) ÷ 2, tất cả tính bằng mm.
Ví dụ trục ø40mm, buồng chèn ø60mm thì khe hở là 60 − 40 = 20mm, chia đôi ra size 10mm. Đây là cách chính xác nhất vì nó dùng cả hai kích thước thực đo; bảng tra theo đường kính trục bên dưới chỉ là ước lượng khi bạn chưa đo được buồng chèn.
- size = (bore − shaft) ÷ 2, đơn vị mm
- bore = đường kính trong buồng chèn (stuffing box bore)
- shaft = đường kính trục hoặc ống lót trục (shaft sleeve)
Bảng tra size theo đường kính trục
Khi chưa đo được buồng chèn, bạn có thể ước lượng tiết diện dây theo dải đường kính trục dưới đây. Bảng dựa trên tương quan phổ biến giữa trục và buồng chèn tiêu chuẩn; trục càng lớn thì buồng chèn càng sâu và khe hở càng rộng, nên tiết diện dây tăng dần. Bấm vào từng size để xem trang kích thước tương ứng.
Lưu ý bảng này mang tính tham khảo. Nếu buồng chèn của bạn không theo tiêu chuẩn (khe rộng hoặc hẹp hơn bình thường), hãy ưu tiên công thức (buồng chèn − trục) ÷ 2 để có con số đúng. Xem thêm toàn bộ danh mục kích thước dây khi cần đặt đúng tiết diện.
| Đường kính trục (mm) | Tiết diện dây (mm) | Trang size |
|---|---|---|
| ø6–12 | 4 | 4x4 |
| ø12–22 | 6 | 6x6 |
| ø22–30 | 8 | 8x8 |
| ø30–46 | 10 | 10x10 |
| ø46–60 | 12 | 12x12 |
| ø60–75 | 14 | 14x14 |
| ø75–120 | 16 | 16x16 |
| ø120–150 | 18 | 18x18 |
| ø150–190 | 20 | 20x20 |
| ø190–230 | 22 | 22x22 |
| ø230–280 | 25 | 25x25 |
| ø280–330 | 28 | 28x28 |
| ø330–390 | 30 | 30x30 |
| ø390–460 | 35 | 35x35 |
| ø460–540 | 40 | 40x40 |
| ø540–630 | 45 | 45x45 |
| ø630–750 | 50 | 50x50 |
Vì sao trục lớn cần tiết diện dây lớn hơn
Trục có đường kính lớn thường lắp trong buồng chèn sâu và rộng hơn, nên khe hở hình vành khăn giữa trục và thành buồng cũng lớn hơn. Tiết diện dây phải đủ dày để lấp kín khe đó và chịu được lực ép của gland mà không bị đùn ra ngoài. Đây là lý do trục ø630–750mm dùng dây 50mm, trong khi trục ø6–12mm chỉ cần dây 4mm.
Ngoài kích thước khe, trục lớn thường đi kèm áp suất và lực tác động cao hơn, đòi dây có cấu trúc bện chắc. Với các trục lớn trên trục bơm công suất cao, nên kết hợp tra size theo bảng với việc kiểm tra thông số áp suất khi chọn vật liệu bện.
Đo đúng để tra đúng
Bảng tra chỉ đáng tin khi số đo đầu vào chính xác. Luôn dùng thước cặp để đo đường kính trục (hoặc ống lót trục nếu có) ngay tại vị trí buồng chèn, không ước lượng bằng mắt hay theo catalog cũ vì trục có thể đã được gia công lại hoặc lắp ống lót.
Với trục đã mòn hoặc có ống lót thay thế, đường kính thực tế có thể lệch so với thông số gốc, khiến size dây thay đổi. Đo lại mỗi lần thay là thói quen giúp tránh mua nhầm tiết diện. Sau khi có size, bạn cần tính tiếp số vòng theo hướng dẫn tính số vòng dây tết chèn.
- Đo tại đúng đoạn trục nằm trong buồng chèn
- Nếu có ống lót trục, đo đường kính ngoài của ống lót
- Với ty van tịnh tiến, đo đường kính ty tại đoạn tiếp xúc dây
Trục nằm giữa hai dải size thì chọn thế nào
Khi đường kính trục rơi đúng ranh giới hai dải (ví dụ đúng ø46mm nằm giữa dải 10mm và 12mm), bảng tra không đủ để quyết định. Lúc này hãy đo thêm đường kính buồng chèn và áp dụng công thức (buồng chèn − trục) ÷ 2 để có con số dứt khoát.
Nếu không đo được buồng chèn, ưu tiên thử tiết diện nhỏ hơn trước, vì dây hơi nhỏ vẫn nhét và ép được nhờ hành trình gland, còn dây quá lớn sẽ không vào được buồng chèn. Trước khi cắt cả cuộn, luôn thử một đoạn ngắn vào khe để xác nhận vừa, theo đúng nguyên tắc trong bài cách lắp dây tết chèn.
Gửi vật liệu, size và số lượng — kỹ thuật báo giá nhanh và tư vấn chọn đúng loại cho trục bơm, ty van của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao size dây tết chèn chỉ bằng một nửa khe hở?
Vì khe hở giữa buồng chèn và trục là khe hình vành khăn nằm quanh toàn bộ chu vi trục, nhưng bề rộng khe ở mỗi phía chỉ bằng một nửa hiệu hai đường kính. Dây lấp bề rộng một phía đó, nên size = (bore − shaft) ÷ 2 chứ không phải bằng cả hiệu số.
Chỉ biết đường kính trục, chưa đo được buồng chèn thì tra size thế nào?
Dùng bảng tra theo dải đường kính trục trong bài này để ước lượng nhanh: ví dụ trục ø30–46mm thường dùng dây 10mm. Đây chỉ là ước lượng theo buồng chèn tiêu chuẩn; khi lắp thực tế vẫn nên kiểm tra dây có vừa khe không trước khi cắt cả cuộn.
Trục nằm giữa hai dải size (ví dụ đúng ø46mm) thì chọn size nào?
Khi đường kính trục rơi đúng ranh giới hai dải, hãy đo thêm đường kính buồng chèn và dùng công thức (bore − shaft) ÷ 2 để quyết định. Nếu không đo được, ưu tiên thử tiết diện nhỏ hơn trước vì dây hơi nhỏ còn nhét và ép được, chứ dây quá lớn sẽ không vào buồng chèn.
Trục có ống lót (shaft sleeve) thì đo đường kính nào để tra size?
Đo đường kính ngoài của ống lót, vì dây tết chèn tiếp xúc và làm kín trên bề mặt ống lót chứ không phải trên trục gốc bên trong. Dùng con số này để tra bảng hoặc áp vào công thức (bore − shaft) ÷ 2.